Zielone pomidory nie są trucizną, ale też nie są niewinne. Zawierają glikoalkaloid tomatynę: wyrośnięte zielone owoce mają jej około 22–40 mg/kg, a małe, twarde zawiązki nawet 300–700 mg/kg. Do kiszenia i smażenia nadają się więc tylko duże, w pełni wyrośnięte zielone pomidory, a drobnicę lepiej oddać kompostownikowi.
Te liczby pochodzą z przeglądu Ewy Cieślik „Glikoalkaloidy – substancje toksyczne roślin wyższych”, opublikowanego w kwartalniku „Żywność. Technologia. Jakość” (PTTŻ, 1997). Autorka zaleca, by do przetworów brać wyłącznie owoce w fazie „zielonych wyrośniętych”.
Wszyscy straszą solaniną. A naprawdę?
Co roku w listopadzie wracają dwie skrajności: „zielone pomidory to czysta trucizna” i „babcia robiła z nich sałatkę, nikt nie umarł”. Obie wersje są wygodne, żadna nie jest dokładna.
Po pierwsze, w pomidorach nie ma solaniny. To glikoalkaloid ziemniaka. Pomidor ma własne: α-tomatynę i α-dehydrotomatynę. Według pracy Cieślik tomatyna działa podobnie do solaniny, ale jest od niej mniej toksyczna. Po drugie, jej ilość spada w miarę dojrzewania owocu, bo roślina sama ją rozkłada.
Po trzecie, i to mnie najbardziej zaskoczyło: Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności w opinii z 2020 r. przyznał, że ryzyka dla glikoalkaloidów z pomidorów i bakłażana „nie można było scharakteryzować”. Brakuje danych o ich zawartości w żywności (streszczenie opinii EFSA na gov.pl). Nikt więc nie wyznaczył bezpiecznej dawki tomatyny.
Ile tomatyny jest w słoiku? Policzmy
| Stadium owocu | Tomatyna (mg/kg) | W 250 g owoców | Co z nim zrobić |
|---|---|---|---|
| Małe zawiązki (do 10 g) | 300–700 | 75–175 mg | na kompost |
| Zielone wyrośnięte | 22–40 | 5,5–10 mg | przetwory po obróbce lub dosuszanie |
| Żółknące | ok. 4 | ok. 1 mg | dojrzeją w domu |
| Czerwone dojrzałe | ok. 3 (ślady) | poniżej 1 mg | bez ograniczeń |
Wartości mg/kg: E. Cieślik (PTTŻ). Kolumnę „W 250 g” przeliczyła redakcja LoveNatura.
Ta sama porcja, 250 g, to od 7 do ponad 30 razy więcej tomatyny, jeśli zamiast dorodnych zielonych pomidorów wrzucisz do garnka drobne zawiązki. Różnica nie leży w przepisie, tylko w sortowaniu.
Kiedy uważać
- Surowe zielone pomidory do sałatki to zły pomysł. Fiński urząd ds. żywności Ruokavirasto nie zaleca ich jedzenia.
- Dzieci. Przy tej samej porcji dostają więcej substancji na kilogram masy ciała.
Duże dawki glikoalkaloidów, jak opisuje EFSA, dają nudności, wymioty, biegunkę i ból brzucha. Jeśli takie objawy pojawią się po posiłku, skontaktuj się z lekarzem albo ośrodkiem toksykologicznym. Ten tekst nie zastępuje porady medycznej.
Co zrobić z zielonymi pomidorami z działki
Najprostsza droga to w ogóle ich nie jeść na zielono. Wyrośnięte owoce z białawą lub żółtą plamką przy ogonku zwykle dojrzewają w domu. Jak to zrobić krok po kroku, w temperaturze i z kontrolą pleśni, opisałyśmy w poradniku zielone pomidory po sezonie: jak doprowadzić je do dojrzałości. Podobny problem z ziemniakami wyjaśnia tekst o zielonych ziemniakach i solaninie.
Krzaki po zbiorach i grządki na przyszły sezon? Terminy na grudzień i styczeń są w dziale Z kalendarza ogrodnika.
Fot.: pomidory z przydomowej uprawy od zielonych do dojrzałych. Michal Klajban / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org.





Rozmowa pod artykułem