Większość warzywnika jest już przygotowywana do zimy, ale jarmuż nadal ma zielone, jędrne liście. Czy warto zerwać je wszystkie przed nadejściem chłodów? W serwisie informacyjnym lovenatura.pl wyjaśniamy, dlaczego pod koniec października lepiej nie spieszyć się z usuwaniem całej rośliny. Część liści można wykorzystać od razu, a pozostałe zbierać stopniowo nawet przez kolejne zimne tygodnie.
Jarmuż należy do warzyw kapustnych wyjątkowo dobrze znoszących chłód. W przeciwieństwie do pomidorów czy ogórków nie kończy sezonu wraz z pierwszym przymrozkiem. Co więcej, spadek temperatury może korzystnie wpłynąć na smak jego liści. Nie oznacza to jednak, że każdy okaz bez problemu przetrwa całą zimę.
Czy jarmuż trzeba zebrać przed pierwszym przymrozkiem?
Nie ma takiej potrzeby, jeśli rośliny są zdrowe i dobrze rozwinięte. Jarmuż uprawiany w gruncie można pozostawić na grządce po pierwszych chłodnych nocach. Jego liście nie muszą tracić wartości użytkowej, gdy temperatura na krótko spada poniżej zera.
Jak wskazuje Polski Związek Działkowców w poradniku dotyczącym uprawy jarmużu, warzywo jest przeznaczone przede wszystkim do zbiorów jesienno-zimowych, a liście po przymrozkach mogą mieć delikatniejszy smak.
W chłodnych warunkach w roślinie zachodzą zmiany związane z gromadzeniem cukrów. Dzięki temu charakterystyczna goryczka może być mniej wyczuwalna. Wiele osób właśnie dlatego woli jarmuż zbierany późną jesienią niż latem.
Nie trzeba jednak czekać na mróz, żeby jarmuż nadawał się do jedzenia. Zdrowe liście można zbierać wcześniej, a chłód jest dodatkową korzyścią, nie warunkiem udanego zbioru.
Które liście jarmużu zerwać jeszcze w październiku?
Najlepiej zacząć od dolnej części rośliny. Znajdują się tam starsze, dobrze wyrośnięte liście, które można już wykorzystać w kuchni. Pozostawienie ich na wiele kolejnych tygodni nie zawsze ma sens, zwłaszcza gdy zaczynają tracić jędrność.
Zbiór warto przeprowadzić w następujący sposób:
- Wybierz najniżej położone, zdrowe liście. Powinny być dobrze wybarwione, jędrne i bez oznak gnicia.
- Usuń po dwa lub trzy liście z rośliny. Taka ilość pozwala korzystać z plonu bez jednorazowego pozbawiania jarmużu dużej części ulistnienia.
- Odetnij liść blisko łodygi czystym, ostrym nożem albo delikatnie odłam go, nie uszkadzając pozostałej części rośliny.
- Pozostaw górne, młodsze liście. Szczególnie ważne jest zachowanie zdrowego wierzchołka wzrostu.
Taką metodę zaleca również brytyjskie Royal Horticultural Society (RHS). Organizacja wskazuje, że regularny zbiór kilku dolnych liści umożliwia uzyskiwanie kolejnych plonów przez długi okres.
Najważniejsza zasada jesiennego zbioru: zabieraj z grządki dojrzałe liście, ale nie pozbawiaj rośliny jej zielonego wierzchołka. To od niego zależy dalszy wzrost jarmużu.
Dlaczego nie warto ścinać całej rośliny?
Jarmuż nie tworzy zwartej główki, którą trzeba zebrać jednorazowo. Jego liście wyrastają na łodydze, a nowe pojawiają się w górnej części rośliny.
Jeśli pod koniec października zetniemy cały wierzchołek, ograniczymy możliwość dalszego zbierania młodych liści z tego miejsca. Tymczasem pozostawiona roślina może jeszcze przez dłuższy czas dostarczać świeżej zieleniny.
Trzeba przy tym pamiętać, że późną jesienią tempo wzrostu stopniowo maleje. Dni są krótsze, światła jest mniej, a niska temperatura spowalnia rozwój nowych liści. To, że jarmuż dobrze wygląda na grządce, nie oznacza, że będzie przyrastał równie szybko jak we wrześniu.
Jeżeli na roślinie zostało tylko kilka zdrowych liści, lepiej na razie zrezygnować z kolejnego zbioru. Pozostawienie zielonej części pomaga jej utrzymać dobrą kondycję.
Kiedy chłód staje się zagrożeniem dla jarmużu?
Krótki przymrozek i kilkudniowy okres silnego mrozu to dwie różne sytuacje. Jarmuż może dobrze przetrwać pierwszą, ale przy drugiej jakość liści i kondycja całej rośliny zależą już od wielu czynników.
Znaczenie mają odmiana, wcześniejsze zahartowanie, wilgotność podłoża, osłonięcie stanowiska i długość utrzymywania się ujemnej temperatury. Dlatego nie warto kierować się jedną, uniwersalną wartością na termometrze.
Co robić w zależności od pogody?
| Sytuacja na grządce | Co najlepiej zrobić? |
|---|---|
| Chłodne dni, bez silnego mrozu | Zbierać stopniowo dolne liście i zostawić roślinę w gruncie. |
| Zapowiadany lekki przymrozek | Nie trzeba zrywać wszystkiego. Można poczekać i ocenić stan liści po ociepleniu. |
| Prognoza długotrwałego, silnego mrozu | Zebrać większe, gotowe do spożycia liście i rozważyć osłonięcie pozostałej rośliny. |
| Liście są miękkie, gniją lub mają rozległe uszkodzenia | Usunąć uszkodzone części. Nie wykorzystywać do jedzenia liści z oznakami gnicia. |
Nie ma też potrzeby zrywania liści natychmiast po mroźnej nocy, gdy są jeszcze sztywne i zamarznięte. Lepiej poczekać, aż naturalnie odmarzną, a następnie sprawdzić ich wygląd i jędrność.
Czy warto okrywać jarmuż na zimę?
Zdrowy, dobrze zahartowany jarmuż rosnący bezpośrednio w ziemi często nie wymaga okrywania przy pierwszych spadkach temperatury. Osłona może być jednak przydatna na otwartym, wietrznym stanowisku albo przed zapowiadanym dłuższym ochłodzeniem.
Do zabezpieczenia grządki nadaje się agrowłóknina ogrodnicza, najlepiej rozpięta na pałąkach i dobrze przymocowana przy ziemi. Taka konstrukcja ogranicza działanie zimnego wiatru, a jednocześnie ułatwia dostęp do roślin podczas zbiorów.
Warto jednak znać ograniczenia tego rozwiązania. Według RHS, w poradniku o włókninach i osłonach upraw, grubsza włóknina zapewnia tylko ograniczoną ochronę przed mrozem. Nie zastępuje ogrzewania i nie daje gwarancji przetrwania roślin podczas wyjątkowo silnych spadków temperatury.
Przed zimą warto również:
- usunąć z grządki gnijące resztki roślinne, szczególnie te przylegające do łodyg;
- sprawdzić, czy wokół jarmużu nie stoi woda po intensywnych opadach;
- unikać późnego nawożenia dużymi dawkami azotu, które pobudza powstawanie delikatnych przyrostów;
- zabezpieczyć wysokie rośliny przed przewracaniem przez silny wiatr.
Osobnej uwagi wymaga jarmuż uprawiany w donicach. Niewielka ilość ziemi w pojemniku może przemarzać szybciej niż gleba na grządce. Przed silniejszym ochłodzeniem pojemnik dobrze jest przenieść w osłonięte miejsce albo zabezpieczyć jego ścianki przed zimnem.
Co zrobić z liśćmi zebranymi przed zimą?
Nie trzeba przechowywać całego zbioru przez wiele tygodni. Jeśli na grządce pozostały zdrowe rośliny, wygodniej zrywać świeże liście wtedy, gdy są potrzebne.
Te już zebrane najlepiej schować do lodówki. Jak radzi Oregon State University Extension, suchy jarmuż można przechowywać w chłodzie do około tygodnia, a myć go dopiero przed wykorzystaniem. Nadmiar wilgoci podczas przechowywania przyspiesza psucie.
Przy większym zbiorze dobrym rozwiązaniem jest mrożenie. Liście należy umyć, usunąć twarde części łodyg, krótko zblanszować, szybko schłodzić i dokładnie odsączyć. Po zapakowaniu w porcje sprawdzą się później w zupach, sosach czy duszonych potrawach.
Zebrać jarmuż teraz czy zostawić na listopad?
Pod koniec października najbardziej praktyczne rozwiązanie to połączenie obu możliwości. Dojrzałe, dolne liście można zbierać już teraz, natomiast młodsze pozostawić na roślinie. Nie trzeba więc wybierać między zebraniem całego plonu a czekaniem na pierwszy mróz.
Jeśli jarmuż jest zdrowy, a prognozy nie zapowiadają długotrwałego, silnego ochłodzenia, nie ma powodu, by usuwać go z grządki wyłącznie z powodu kończącego się października.
Najwięcej można zyskać dzięki regularnej obserwacji roślin. Zbieranie kilku liści jednocześnie, pozostawienie zdrowego wierzchołka i reagowanie na rzeczywiste warunki pogodowe pozwalają wykorzystać jarmuż znacznie dłużej niż przy jednorazowym jesiennym zbiorze.
Przy okazji jesiennych zbiorów warto też wiedzieć, dlaczego kapusta pęka po deszczu, kiedy najlepiej zebrać główki i czy można je wykorzystać do kiszenia.
Rozmowa pod artykułem