Piędzik przedzimek zaczyna sezon wtedy, gdy większość z nas chowa już sekator: motyle latają od października do grudnia, czasem jeszcze w styczniu. Samice nie mają skrzydeł, więc do korony jabłoni czy wiśni muszą wejść po pniu. Załóż opaskę lepową w pierwszej dekadzie listopada, a zatrzymasz je, zanim złożą jaja.
Biologię szkodnika opisuje Tygodnik Poradnik Rolniczy: samica ma szczątkowe skrzydła krótsze niż 3 mm, czeka na pniu na samca i składa do 350 jaj w ciągu 10–30 dni. Podobne dane podaje Portal Sadownik i dodaje, że samice są aktywne nawet przy –9°C. Mieczysław Kosibowicz z Instytutu Badawczego Leśnictwa w przeglądzie pułapek zakładanych na pnie („Wszechświat”, 2019) wymienia opaski lepowe jako metodę stosowaną przeciw piędzikom w sadach i w drzewostanach liściastych.
Dlaczego opaska musi wisieć już teraz
Samce latają o zmierzchu, najchętniej po deszczowym dniu i po pierwszych przymrozkach. Te mamy już za sobą – noce z 26 na 27 października opisywaliśmy w tekście o przymrozkach pod koniec października. Eksperymentalna prognoza długoterminowa IMGW, o której pisała Wirtualna Polska, zakłada listopad cieplejszy od normy z lat 1991–2020 na zachodzie, w centrum i na południu kraju.
Łagodny listopad to dłuższe okno lotów. Opaska nie może więc wisieć tydzień – ma zostać do wiosny.
Które drzewa zabezpieczyć
Najwięcej szkód piędzik robi na wiśniach, czereśniach, jabłoniach i gruszach, żeruje też na śliwach oraz drzewach parkowych. Brzoskwinię możesz pominąć: gąsienice nie potrafią żyć na jej liściach. Efekty zobaczysz dopiero wiosną – gąsienice wylęgają się w kwietniu i żerują na pąkach i młodych liściach do połowy czerwca.
Szczególnie uważaj, jeśli działka graniczy z parkiem albo lasem liściastym. Piędzik żyje także na drzewach leśnych, a leśnicy stosują przeciw niemu te same opaski co sadownicy. Sąsiedztwo dębów czy grabów oznacza więcej samców w powietrzu i więcej samic u podstawy twoich drzew.
Opaska krok po kroku
- Zmierz obwód pnia w miejscu, gdzie kora jest najgładsza, między ziemią a pierwszymi konarami. Długość paska to obwód plus ok. 10 cm na zakładkę.
- Oczyść ten pas szczotką z luźnej kory i mchu. Samica przejdzie pod opaską każdą szczeliną.
- Owiń pień paskiem papieru lub folii, a górną i dolną krawędź dociśnij sznurkiem. Tygodnik Poradnik Rolniczy opisuje wariant z lejkiem: papier węższym końcem do góry, lep od spodu – samica wchodzi pod „daszek” i tam zostaje.
- Załóż opaskę także na palik i podpory. Samica wejdzie do korony każdą drogą, jaką znajdzie.
- Raz w tygodniu sprawdź pasek. Przyklejone liście tworzą most – zdejmij je albo wymień opaskę.
- Zostaw opaskę na całą zimę, a wiosną zdejmij ją i zniszcz razem z owadami.
| Średnica pnia | Obwód (π × d) | Długość paska z zakładką |
|---|---|---|
| 5 cm (palik, młode drzewko) | 16 cm | 26 cm |
| 10 cm | 31 cm | 41 cm |
| 15 cm | 47 cm | 57 cm |
| 20 cm | 63 cm | 73 cm |
| 30 cm | 94 cm | 104 cm |
Przykład z naszego wyliczenia: działka z dwiema jabłoniami o średnicy 15 cm, wiśnią 10 cm, gruszą 20 cm i dwoma palikami młodych drzewek potrzebuje ok. 2,8 m paska (57 + 57 + 41 + 73 + 26 + 26 cm). Każda zatrzymana samica to do 350 jaj mniej w kwietniu; dziesięć samic – do 3500.
Jak rozpoznać piędzika na pniu
Samca łatwo przeoczyć: to szarobrązowa ćma o rozpiętości skrzydeł do 2,5 cm, która w listopadowy wieczór krąży między drzewami. Samica wygląda jak pajączek z kikutami skrzydeł – ma do 10 mm długości i wolno wspina się po korze. Jaja są maleńkie, 0,8 × 0,3 mm, i zimują na powierzchni pędów, najczęściej przy pąkach.
Wiosną szukaj zielonych gąsienic do 2,5 cm, które poruszają się, wyginając ciało w pętlę. Po żerowaniu schodzą do gleby i przepoczwarczają się; poczwarka ma ok. 10 mm, a motyle wychodzą z ziemi dopiero jesienią. Dlatego pas na pniu łapie samice dokładnie w drodze z gleby do korony.
Szybki checklist na weekend
- sznurek, papier pakowy lub folia, lep do opasek z centrum ogrodniczego,
- miarka krawiecka i szczotka do kory,
- lista drzew z obwodami (tabela wyżej),
- przypomnienie w telefonie: kontrola co 7 dni do końca grudnia.
Typowe błędy
- Typowy błąd: opaska zakładana w grudniu. Loty trwają od października, więc część samic siedzi już wtedy w koronie.
- Lep nakładany prosto na cienką korę młodego drzewka. Zawsze daj pod spód papier lub folię.
- Pas założony na spękaną korę bez oczyszczenia – szczeliny pod opaską przepuszczają samice.
- Zapomniany palik albo gałąź opierająca się o płot.
- Jesienny oprysk „na motyle”. Portal Sadownik przypomina, że jesienią nie zwalcza się dorosłych owadów chemicznie; ewentualne zabiegi przypadają wiosną, w fazie zielonego pąka.
Co dalej: terminy do wiosny
Do 10 listopada – opaski na jabłoniach, gruszach, wiśniach, czereśniach i śliwach. Listopad–grudzień – kontrola raz w tygodniu, zawsze po wietrznym dniu. Przy okazji zaplanuj bielenie pni; terminy opisaliśmy w poradniku kiedy bielić drzewa owocowe. Opaskę zakładaj nad pomalowanym pasem. Kwiecień – przegląd rozet kwiatowo-liściowych: Portal Sadownik radzi obejrzeć po 10 rozet na 20 losowo wybranych drzewach. Kolejne prace na ten sezon znajdziesz w rubryce Z kalendarza ogrodnika.
Fot.: samica piędzika przedzimka (Operophtera brumata), Bytom. Adrian Tync / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org.
Rozmowa pod artykułem