Nie, kasztanów z parku nie jemy. Błyszczące „kasztany”, które co jesień zbieramy pod drzewami w miastach, to nasiona kasztanowca zwyczajnego – są trujące. Jadalny jest kasztan jadalny (Castanea sativa), a odróżnisz go po łupinie: gęsto obrośniętej długimi, cienkimi kolcami jak jeż, z dwoma–trzema spłaszczonymi orzechami w środku.
Brzmi jak wiedza z podstawówki? Francuska agencja bezpieczeństwa żywności ANSES policzyła, że w latach 2012–2018 pomyłki kasztanowca z kasztanem jadalnym stanowiły 11% zgłoszeń o pomyleniu roślin do francuskich ośrodków toksykologicznych. Więcej było tylko pomyłek z roślinami cebulowymi (12%). Agencja opisała to w komunikacie ANSES: Learn to distinguish horse chestnuts from sweet chestnuts. Mówiąc wprost: ponad co dziesiąta pomyłka roślinna to ten jeden duet.
Jak odróżnić kasztan jadalny od kasztanowca
| Cecha | Kasztan jadalny | Kasztanowiec zwyczajny |
|---|---|---|
| Łupina | brązowiejąca, gęsto pokryta długimi, miękkimi kolcami | gruba, zielona, z nielicznymi krótkimi kolcami |
| Orzechy w środku | zwykle 2–3, spłaszczone, trójkątne | zwykle 1, duży i okrągły |
| Wierzchołek | zakończony szpiczastym „ogonkiem” | gładki, bez szpica |
| Liście | pojedyncze, wydłużone, ząbkowane | dłoniaste, złożone z 5–7 listków |
| Gdzie rośnie | lasy, gaje, w Polsce głównie w cieplejszych rejonach i ogrodach | parki, aleje, szkolne boiska |
Najprostszy test to liście, bo łupiny zwykle leżą już otwarte i pomieszane. Liść kasztana jadalnego jest pojedynczy, z wyraźnymi ząbkami na brzegu – Radio Kraków wskazuje właśnie tę cechę jako najłatwiejszą. Kasztanowiec ma „dłoń” z kilku listków na jednym ogonku. Pomylić się trudno, jeśli się spojrzy w górę, a nie tylko pod nogi.
Co się dzieje, gdy ktoś zje kasztanowiec
ANSES wymienia dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: ból brzucha, nudności, wymioty, a także podrażnienie gardła. Agencja radzi zachować resztki zebranych owoców albo zrobić zdjęcie drzewa – to ułatwia lekarzowi ocenę sytuacji. W Polsce przy niepokojących objawach dzwoń pod 112 albo skontaktuj się z lekarzem lub najbliższym ośrodkiem toksykologicznym. Nie czekaj, aż „samo przejdzie”, zwłaszcza gdy chodzi o dziecko.
A kasztany jadalne: skąd je brać i jak upiec
Wszyscy mówią, że pieczone kasztany to smak Paryża. A przecież wystarczy zwykły piekarnik i nóż. Kasztany jadalne kupisz jesienią na targach i w większych sklepach; jeśli zbierasz je samodzielnie, to tylko spod drzewa rozpoznanego po liściach.
- Natnij skorupkę każdego kasztana na krzyż po wypukłej stronie – bez tego potrafią pęknąć z hukiem.
- Namocz je 15–20 minut w wodzie; wilgotny miąższ łatwiej odchodzi od skórki.
- Piecz w 200°C przez około 20–25 minut, aż nacięcia się rozchylą.
- Zawiń gorące kasztany w ściereczkę na 5 minut i obieraj jeszcze ciepłe – po ostygnięciu wewnętrzna skórka przywiera.
Zostają ci kasztanowce z parku? Szkoda je wyrzucać, ale niech zostaną w roli, w której są najlepsze: ozdoby na stół, ludziki z zapałek, zabawa. Na talerz – nigdy. Podobną zasadę „najpierw rozpoznaj, potem jedz” opisujemy przy grzybach w tekście o grzybach zostawionych w reklamówce, a co jeszcze zbierać i sadzić w listopadzie, sprawdzisz w rubryce Z kalendarza ogrodnika.
Fot.: otwarte łupiny kasztana jadalnego. Dominicus Johannes Bergsma / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, commons.wikimedia.org.
Rozmowa pod artykułem