Hortensja potrafi przetrwać zimę, wypuścić wiosną zdrowe liście, a latem nie pokazać ani jednego kwiatu. Dlaczego tak się dzieje? W serwisie informacyjnym lovenatura.pl przyglądamy się wynikom najnowszego badania czterech popularnych gatunków hortensji. Naukowcy sprawdzili, jak ich pędy i pąki reagują na silny mróz. Różnice okazały się znacznie większe, niż mogłoby się wydawać.
Najbardziej ucierpiała hortensja ogrodowa, którą można spotkać w wielu polskich ogrodach. Znacznie lepiej poradziły sobie hortensje krzewiaste, bukietowe i dębolistne. Wyniki są szczególnie interesujące jesienią, kiedy właściciele ogrodów zastanawiają się, które rośliny wymagają zabezpieczenia przed zimą.
Co wykazało nowe badanie odporności hortensji na mróz?
Badanie przeprowadził Mykhailo Osipov z Umańskiego Narodowego Uniwersytetu w Ukrainie, we współpracy z Narodowym Parkiem Dendrologicznym „Sofiyivka”. Prace badawcze prowadzono w latach 2020–2024, a wyniki opublikowano 30 września 2026 roku w czasopiśmie naukowym „Plant and Soil Science”.
Pełną publikację można znaleźć pod tytułem Assessment of frost resistance in species of the genus Hydrangea L. according to the degree of damage to shoot parts.
Badacze porównali cztery gatunki:
- Hortensję ogrodową (Hydrangea macrophylla), znaną z dużych, kulistych kwiatostanów.
- Hortensję bukietową (Hydrangea paniculata), której kwiatostany często mają stożkowaty kształt.
- Hortensję krzewiastą (Hydrangea arborescens), do której należy popularna odmiana 'Annabelle’.
- Hortensję dębolistną (Hydrangea quercifolia), wyróżniającą się charakterystycznymi liśćmi.
Jednoroczne pędy pobrane w okresie spoczynku poddawano kontrolowanemu zamrażaniu do temperatur −25°C i −30°C. Następnie analizowano pod mikroskopem uszkodzenia poszczególnych tkanek.
Nie sprawdzano więc, czy cały krzew przeżyje zimę. Badanie dotyczyło tego, co dzieje się wewnątrz jego pędów i pąków pod wpływem bardzo niskiej temperatury.
Która hortensja najlepiej znosi mróz? Wyniki pokazują wyraźną różnicę
W przeprowadzonym doświadczeniu najmniejsze uszkodzenia ogółem stwierdzono u hortensji krzewiastej. Podobnie dobre wyniki uzyskały hortensje bukietowa i dębolistna. Zdecydowanie najsłabiej wypadła hortensja ogrodowa.
Warto spojrzeć na konkretne liczby. Badacze zastosowali wskaźnik uszkodzeń mrozowych FDI, w którym wyższy wynik oznacza większy stopień uszkodzenia tkanek.
| Gatunek hortensji | Uszkodzenia wierzchołków pędów przy −30°C | Uszkodzenia pąków przy −30°C |
|---|---|---|
| Hortensja krzewiasta | 22,3 pkt | 7,7 pkt |
| Hortensja bukietowa | 23,1 pkt | 9,5 pkt |
| Hortensja dębolistna | 23,1 pkt | 9,7 pkt |
| Hortensja ogrodowa | 65,5 pkt | 53,4 pkt |
Źródło danych: M. Osipov, „Plant and Soil Science”, 2026, 17(3), s. 26–36. Wskaźnik FDI opisuje uszkodzenia tkanek w doświadczeniu laboratoryjnym. Nie jest procentem obumarłych roślin.
Różnica jest uderzająca. Przy −30°C uszkodzenia wierzchołków pędów hortensji ogrodowej były niemal trzykrotnie większe niż u hortensji krzewiastej. Jeszcze bardziej niepokojący jest wynik dotyczący pąków: 53,4 punktu wobec zaledwie 7,7 punktu u hortensji krzewiastej.
Najważniejszy wniosek: przetrwanie zimy i zachowanie zdolności do obfitego kwitnienia to dwie różne sprawy. Krzew może odbudować zielone pędy, mimo że część pąków została wcześniej uszkodzona.
Nie oznacza to jednak, że badanie pozwala przewidzieć liczbę kwiatów w kolejnym sezonie. Naukowcy oceniali uszkodzenia tkanek, a nie późniejsze kwitnienie całych krzewów.
Dlaczego hortensja ogrodowa często nie kwitnie po zimie?
W przypadku wielu tradycyjnych odmian hortensji ogrodowej pąki odpowiedzialne za przyszłoroczne kwitnienie powstają już w poprzednim sezonie. Muszą więc przetrwać zimę na istniejących pędach.
Jeżeli zostaną uszkodzone przez mróz, roślina nadal może wypuścić nowe liście i wyglądać zdrowo. Problem ujawnia się dopiero latem, kiedy zamiast kolorowych kwiatostanów pojawia się głównie zieleń.
Trzeba też pamiętać o odmianach powtarzających kwitnienie. Część z nich może tworzyć kwiaty również na nowych przyrostach, dlatego nie wszystkie hortensje ogrodowe reagują identycznie na zimowe uszkodzenia.
Brak kwiatów nie musi oznaczać, że hortensja jest chora albo potrzebuje więcej nawozu. Czasami przyczyna tkwi w pąkach uszkodzonych kilka miesięcy wcześniej.
Hortensja bukietowa i krzewiasta mają jeszcze jedną przewagę
Obydwa gatunki kwitną na pędach wytwarzanych w bieżącym sezonie. Oznacza to, że nawet jeśli część starszych przyrostów ucierpi zimą, krzew może wiosną wytworzyć nowe pędy, na których latem pojawią się kwiaty.
To ważna różnica z punktu widzenia ogrodnika. Właśnie dlatego hortensje bukietowe i krzewiaste zazwyczaj łatwiej prowadzić w miejscach narażonych na zimowe spadki temperatury.
Nie należy jednak wyciągać wniosku, że hortensja dębolistna zachowuje się identycznie. Choć jej pędy dobrze wypadły w laboratoryjnym porównaniu, gatunek ten zwykle tworzy kwiaty na starszym drewnie. Uszkodzenie odpowiednich pąków nadal może więc ograniczyć kwitnienie.
Jak zabezpieczyć hortensje przed zimą? Pięć rzeczy, które warto zrobić jesienią
Październik jest dobrym momentem na sprawdzenie gatunku hortensji i zaplanowanie ochrony. Nie oznacza to jednak, że wszystkie krzewy trzeba natychmiast szczelnie okrywać.
1. Nie przycinaj teraz hortensji ogrodowej
Jesienne skracanie zdrowych pędów może usunąć pąki, z których miały rozwinąć się przyszłoroczne kwiaty. Bezpieczniej pozostawić zasadnicze cięcie do wiosny i dopiero wtedy ocenić, które fragmenty naprawdę zostały uszkodzone.
Podobne zalecenia publikuje brytyjskie Royal Horticultural Society (RHS). Specjaliści wskazują również, że pozostawienie zaschniętych kwiatostanów hortensji ogrodowej na zimę może częściowo chronić znajdujące się niżej pąki.
2. Zabezpiecz podstawę krzewu
Warstwa kory, rozdrobnionych liści lub kompostu wokół podstawy rośliny pomaga ograniczyć wahania temperatury gleby. Szczególnie warto zadbać o młode, niedawno posadzone hortensje.
Ściółki nie należy jednak ciasno upychać przy samych pędach. Warto pozostawić niewielki odstęp, aby nie utrzymywać nadmiernej wilgoci przy podstawie krzewu.
3. Hortensję ogrodową osłoń przed mroźnym wiatrem
W chłodniejszych rejonach Polski, zwłaszcza na otwartych i wietrznych stanowiskach, można zastosować przepuszczającą powietrze białą agrowłókninę zimową.
Najlepiej rozpiąć ją na lekkim stelażu, aby nie zgniatała końcówek pędów. Osłonę zakłada się wtedy, gdy pojawia się rzeczywiste zagrożenie silniejszymi mrozami, a nie automatycznie wraz z nadejściem października.
Nie należy owijać hortensji szczelną folią. Ograniczona wentylacja i gromadząca się wilgoć mogą pogorszyć warunki zimowania.
4. Nie pobudzaj krzewu do wzrostu późnym nawożeniem
Jesienią hortensja powinna stopniowo kończyć wegetację, a jej pędy muszą zdążyć dojrzeć przed zimą. Nawozy bogate w azot, stosowane zbyt późno, mogą sprzyjać rozwojowi miękkich przyrostów bardziej podatnych na uszkodzenia.
RHS zwraca uwagę, że nadmierne nawożenie zwiększa ryzyko powstawania delikatnych pędów i może ograniczać tworzenie pąków kwiatowych. Więcej praktycznych wskazówek zawiera poradnik uprawy hortensji RHS.
5. Zwróć szczególną uwagę na hortensje w donicach
Korzenie roślin uprawianych w pojemnikach są bardziej narażone na przemarzanie niż korzenie krzewów rosnących w gruncie. Dlatego donice warto przenieść w zaciszne miejsce i zabezpieczyć przed głębokim wychłodzeniem bryły korzeniowej.
W czasie zimowych odwilży trzeba również kontrolować wilgotność podłoża. Roślina nie powinna stać w wodzie, ale całkowite przesuszenie bryły korzeniowej także jej nie służy.
Czy wynik −30°C oznacza, że hortensja bukietowa wytrzyma taki mróz w ogrodzie?
Nie. To jedno z najważniejszych ograniczeń badania, o którym łatwo zapomnieć.
Temperatury −25°C i −30°C zastosowano w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, na pobranych fragmentach pędów. W ogrodzie na zimowanie wpływają również inne czynniki:
- czas utrzymywania się niskiej temperatury;
- nagłe ochłodzenie po okresie odwilży;
- stopień zahartowania rośliny przed zimą;
- wiek krzewu i kondycja systemu korzeniowego;
- osłona przed wiatrem oraz obecność pokrywy śnieżnej;
- konkretna odmiana i warunki lokalnego stanowiska.
Nie można więc traktować laboratoryjnego wyniku jako gwarancji, że dana hortensja bez szkód przetrwa określoną temperaturę powietrza.
Ta sama hortensja może przez wiele lat dobrze zimować w zacisznym ogrodzie, a na otwartej, wystawionej na wiatr działce regularnie tracić część pędów i pąków.
Wyniki naukowców pomagają porównać podatność poszczególnych gatunków na niską temperaturę. Nie zastępują jednak obserwacji rośliny w konkretnym ogrodzie.
Co zrobić wiosną, jeśli hortensja przemarznie?
Przede wszystkim nie trzeba od razu usuwać całego krzewu. Brązowe końcówki pędów nie oznaczają jeszcze, że wszystkie jego części obumarły.
Najrozsądniej poczekać, aż roślina rozpocznie wegetację. Dopiero wtedy można sprawdzić, które pąki się rozwijają, i usunąć martwe fragmenty do zdrowej części pędu.
W przypadku hortensji ogrodowej szczególnie ważne jest zachowanie żywych pędów, ponieważ zbyt radykalne cięcie może pozbawić roślinę kwiatów w nadchodzącym sezonie.
Hortensje bukietowe i krzewiaste można natomiast przycinać wczesną wiosną, dostosowując intensywność cięcia do wieku i kondycji krzewu. Usunięcie części zeszłorocznych przyrostów nie oznacza u nich automatycznej utraty letniego kwitnienia.
Którą hortensję wybrać do ogrodu przed kolejnym sezonem?
Jeśli najważniejsze są odporność i możliwość uzyskania kwiatów nawet po chłodnej zimie, dobrym wyborem pozostają hortensja bukietowa oraz krzewiasta. Wyniki najnowszego doświadczenia dodatkowo potwierdzają ich korzystne właściwości pod względem odporności tkanek pędów na przemarzanie.
Hortensja ogrodowa nadal może być doskonałą ozdobą ogrodu. Wymaga jednak staranniejszego doboru stanowiska, a w trudniejszych warunkach także ochrony pąków przed zimą.
Nie chodzi o to, by rezygnować z pięknych hortensji ogrodowych. Chodzi o to, by wiedzieć, dlaczego jedne krzewy zakwitają niezawodnie, a inne po mroźnej zimie potrzebują czasu na odbudowę.
Badanie opublikowane we wrześniu 2026 roku pokazuje, że gatunek hortensji ma ogromne znaczenie dla odporności jej tkanek. Dla ogrodników płynie z tego praktyczna wskazówka: jesienią warto przede wszystkim chronić to, od czego zależy przyszłoroczne kwitnienie, zamiast wykonywać niepotrzebne cięcie.
Jesienią warto też sprawdzić, skąd biorą się pajęczyny na krzewach, jak odróżnić pająki od przędziorków i kiedy konieczny jest oprysk.
Rozmowa pod artykułem