Jak będą wyglądać zimy w Polsce za 20 lat? Eksperci wyjaśniają, co czeka nas ze śniegiem i mrozem

Śnieg, który utrzymuje się przez kilka tygodni, mróz szczypiący w policzki i zamarznięte kałuże – taki obraz polskiej zimy wciąż pozostaje w pamięci wielu osób. Tymczasem coraz częściej zastępują go deszcz, błoto i kilkudniowe ochłodzenia. Dla serwisu informacyjnego lovenatura.pl, zajmującego się przyrodą i jej wpływem na codzienne życie, to również pytanie o przyszłość ogrodów, roślin i zasobów wody. Czy za 20 lat śnieżna zima stanie się w Polsce rzadkością? Badania klimatyczne pozwalają już wskazać kierunek zmian, choć nie oznacza to całkowitego końca mrozów.

Najbardziej prawdopodobny scenariusz na kolejne dekady to krótsze okresy zalegania śniegu, więcej zimowych opadów deszczu i mniej dni z ujemną temperaturą. Różnice między poszczególnymi regionami pozostaną jednak znaczące. Inaczej będą wyglądały zimy nad Bałtykiem, inaczej na Suwalszczyźnie, a jeszcze inaczej w Tatrach.

Polskie zimy już się zmieniły. Widać to w pomiarach IMGW

Zmiana klimatu nie jest jedynie prognozą dotyczącą odległej przyszłości. Jej skutki można zauważyć w wieloletnich pomiarach temperatury i pokrywy śnieżnej.

Dobrym przykładem jest porównanie dwóch miast położonych na zbliżonej szerokości geograficznej: Świnoujścia i Suwałk. W analizie „Jedna Polska, dwa oblicza zimy” Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej przedstawił wyniki obserwacji prowadzonych od 1951 roku.

W całym analizowanym okresie średnia liczba dni ze średnią dobową temperaturą poniżej 0°C wynosiła około 86 w Suwałkach i 42 w Świnoujściu. Jednak w latach 2010–2020 wartości te spadły odpowiednio do 64 i 26 dni.

Zmiany dotyczą również śniegu. Na początku lat 50. XX wieku w Suwałkach pokrywa śnieżna utrzymywała się średnio przez około 105 dni, a w Świnoujściu przez 55 dni. Wieloletnie obserwacje pokazują wyraźne skracanie tego okresu.

„W przeciągu ostatnich 70 lat zima w Polsce zmieniła swoje oblicze”.

Paweł Staniszewski, IMGW-PIB, „Jedna Polska, dwa oblicza zimy”

Nie oznacza to, że każdy kolejny sezon jest cieplejszy od poprzedniego. Zima 2025/2026 przyniosła Polsce zarówno silniejsze mrozy, jak i znaczne opady śniegu. Pokazała tym samym, że nawet przy postępującym ociepleniu możliwy jest sezon o wyraźnie zimowym charakterze.

Jakie będą zimy w Polsce za 10, 20 i 30 lat?

W perspektywie najbliższych dekad zmiany będą następowały stopniowo. Nie istnieje jedna wiarygodna prognoza, która pozwalałaby dokładnie określić temperaturę konkretnej zimy w 2040 czy 2050 roku. Naukowcy mogą natomiast oszacować, jak będzie zmieniać się średnia temperatura, częstość mrozów i liczba dni z pokrywą śnieżną.

Oficjalny portal „Projekcje klimatyczne dla Polski”, opracowany w ramach prac Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego, umożliwia porównywanie przewidywanych zmian w kolejnych dekadach aż do 2100 roku. Uwzględnia między innymi temperaturę zimową, opady oraz śnieg.

Około 2035 roku: częstsze odwilże

W wielu regionach coraz bardziej typowa może być zima podzielona na krótsze okresy mrozu i kilkudniowe ocieplenia. Śnieg nadal będzie padał, jednak częściej stopnieje po kilku dniach zamiast utrzymywać się przez dłuższy czas.

W zachodniej Polsce i na wybrzeżu coraz większa część zimowych opadów może występować w postaci deszczu.

Około 2045 roku: mniej dni z trwałą pokrywą śnieżną

W perspektywie około 20 lat największą zmianą odczuwalną przez mieszkańców nizin może być dalszy spadek liczby dni ze śniegiem na ziemi. Niektóre zimy nadal przyniosą obfite opady, ale wielotygodniowe utrzymywanie się białej pokrywy stanie się mniej prawdopodobne w cieplejszych regionach kraju.

Modele analizowane w projekcie Klimada 2.0 – „Liczba dni z pokrywą śnieżną” pokazują malejący trend w kolejnych dekadach. Skala zmian zależy od przyjętego scenariusza emisji gazów cieplarnianych.

Około 2055 roku: większe różnice między regionami

Jeśli globalne ocieplenie będzie postępować, zimy na zachodzie i w centrum Polski mogą coraz częściej przypominać długą, wilgotną późną jesień. Na północnym wschodzie okresy mroźnej pogody prawdopodobnie pozostaną dłuższe, choć również tam śnieg będzie zalegał krócej niż dawniej.

To nie śnieg jako zjawisko ma zniknąć z Polski. Zmniejszać się będzie przede wszystkim czas, przez jaki utrzymuje się on na ziemi.

Gdzie w Polsce śnieg utrzyma się najdłużej?

Położenie geograficzne nadal będzie miało ogromne znaczenie. Bliskość morza, wysokość nad poziomem morza i napływ mas powietrza sprawiają, że polska zima już dziś ma wiele różnych oblicz.

• Wybrzeże i zachodnia Polska: największe prawdopodobieństwo łagodnych, wilgotnych zim z częstymi odwilżami i nietrwałą pokrywą śnieżną.
• Polska centralna: śnieg nadal będzie się pojawiał, ale dłuższe okresy jego zalegania mogą występować coraz rzadziej.
• Podlasie, Suwalszczyzna i północny wschód: regiony te mają większe szanse na utrzymywanie się zimowych warunków niż zachodnia część kraju.
• Tatry, Karkonosze i wyższe partie Beskidów: śnieżne zimy pozostaną najbardziej charakterystyczne dla terenów położonych wysoko, chociaż również w górach sezon śnieżny będzie się zmieniał.

Warto jednak pamiętać, że cieplejszy klimat wpływa także na góry. Na niższych wysokościach część opadów śniegu może być zastępowana deszczem, a odwilże będą częściej przerywać sezon zimowy.

Takie tendencje opisuje również Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC), wskazując na przewidywane ograniczanie pokrywy śnieżnej w europejskich regionach górskich.

Czy silne mrozy znikną z Polski? Naukowcy zwracają uwagę na ważną różnicę

Wzrost średniej temperatury nie oznacza, że przestaną pojawiać się dni z temperaturą -15°C czy -20°C. Takie ochłodzenia będą nadal możliwe, zwłaszcza podczas napływu zimnego powietrza z północy i wschodu Europy.

Zmniejszać się ma przede wszystkim częstość występowania silnych mrozów oraz długość utrzymywania się ujemnych temperatur. Nie ma jednak podstaw, aby na tej podstawie wykluczać wyjątkowo zimne tygodnie, śnieżyce czy pojedyncze surowe sezony.

Według szóstego raportu IPCC liczba dni z mrozem i częstotliwość fal zimna w Europie będą maleć w kolejnych dekadach. Jednocześnie naturalna zmienność atmosfery nadal może przynosić znaczące odstępstwa od średnich warunków.

Co więcej, w listopadzie 2026 roku IMGW zwraca uwagę na zaburzenia wiru polarnego i zmiany cyrkulacji atmosferycznej, które mogą sprzyjać okresowym napływom chłodniejszego powietrza podczas nadchodzącej zimy. W analizie opublikowanej 13 listopada 2026 roku eksperci wskazują możliwość bardziej dynamicznego przebiegu sezonu.

Nie jest to jednak potwierdzenie zapowiedzi „zimy stulecia”. Prognozy sezonowe przedstawiają prawdopodobne tendencje, a nie szczegółowy przebieg pogody z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

Jedna mroźna zima nie obala trendu ocieplenia, podobnie jak jeden ciepły grudzień nie wystarcza do opisania zmiany klimatu.

Dlaczego brak śniegu może być problemem dla polskich ogrodów?

Dla roślin niebezpieczny bywa nie tylko silny mróz. Poważnym problemem stają się również częste przejścia temperatury przez 0°C, szczególnie gdy na ziemi nie ma warstwy śniegu.

Śnieg pełni funkcję naturalnej izolacji. Chroni glebę przed gwałtownymi zmianami temperatury, ograniczając ryzyko uszkodzenia korzeni i części podziemnych roślin.

Kiedy śniegu brakuje, a po ciepłym tygodniu przychodzi silny mróz, gleba może szybko zamarzać. Powtarzające się cykle zamarzania i rozmarzania mogą również prowadzić do unoszenia się płytko zakorzenionych roślin i uszkodzenia ich korzeni.

W łagodniejsze zimy pojawia się jeszcze jeden problem: przedwczesne budzenie się roślin.

Jeśli w styczniu lub lutym przez dłuższy czas panują dodatnie temperatury, niektóre rośliny mogą wcześniej rozpocząć rozwój pąków. Gdy następnie nadejdzie silny mróz, młode tkanki stają się podatne na uszkodzenia.

Dotyczy to zwłaszcza wcześnie kwitnących krzewów, drzew owocowych oraz gatunków reagujących na zimowe ocieplenia.

Co można zrobić w ogrodzie już w listopadzie?

Przy coraz bardziej zmiennych zimach warto dostosować ochronę roślin do rzeczywistej pogody, zamiast kierować się wyłącznie datą w kalendarzu.

• Nie okrywaj wrażliwych roślin zbyt wcześnie. Zimowe osłony zakładaj stosownie do gatunku i spodziewanych mrozów. Przedwczesne, szczelne okrycie może sprzyjać przegrzewaniu i nadmiernej wilgoci.
• Chroń glebę przed wahaniami temperatury. Warstwa odpowiedniej ściółki wokół bylin pomaga ograniczać gwałtowne zmiany temperatury podłoża. Dodatkową izolację na rabatach z cebulami i bylinami najlepiej stosować po rozpoczęciu przemarzania gleby.
• Zwracaj uwagę na rośliny zimozielone. Rododendrony, laurowiśnie i młode iglaki mogą tracić wodę także zimą. Podczas bezmroźnych, suchych okresów warto sprawdzać wilgotność podłoża.
• Nie przyspieszaj cięcia drzew i krzewów. Chwilowe ocieplenie w środku zimy nie oznacza, że minęło ryzyko silniejszych mrozów.
• Przygotuj osłony na nagłe ochłodzenia. Agrowłóknina zimowa może pomóc w ochronie szczególnie wrażliwych gatunków, jeśli jest stosowana prawidłowo i zapewnia roślinom dostęp powietrza.

Znaczenie ściółkowania i ochrony korzeni przed wahaniami temperatury opisują również specjaliści University of Minnesota Extension, podkreślając, że naturalna pokrywa śnieżna nie zawsze zapewnia już wystarczającą ochronę roślin.

Mniej śniegu zimą może oznaczać większy problem z wodą wiosną

To jeden z najważniejszych skutków zmieniających się zim, a jednocześnie jeden z najmniej oczywistych.

Pokrywa śnieżna jest naturalnym magazynem wody. Zimą gromadzi wilgoć, która podczas stopniowego topnienia może wnikać w glebę i zasilać rzeki oraz wody podziemne.

Jeżeli zamiast śniegu pada deszcz, sytuacja wygląda inaczej. Woda może szybciej odpływać, szczególnie z gleb zamarzniętych, nasyconych wodą lub powierzchni nieprzepuszczalnych. Jej ilość dostępna dla roślin na początku wiosny zależy wtedy od przebiegu opadów i warunków glebowych.

Wody Polskie w opracowaniu „Retencja zimą – zamarznięta przyroda a magazynowanie wody” zwracają uwagę na skutki coraz częstszych ciepłych i bezśnieżnych zim.

„Susza nie zaczyna się latem – często jej przyczyna tkwi w zimie, która nie spełniła swojej roli w magazynowaniu wody”.

Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, 20 stycznia 2026 r.

Nie znaczy to, że każda bezśnieżna zima automatycznie powoduje suszę. Długotrwałe, umiarkowane opady deszczu również mogą skutecznie uzupełniać wilgoć w glebie. Duże znaczenie mają jednak pora opadów, ich intensywność i możliwość zatrzymania wody w krajobrazie.

Dla właścicieli ogrodów oznacza to, że w kolejnych latach jeszcze ważniejsze mogą stać się zbieranie deszczówki, ściółkowanie gleby i ograniczanie niepotrzebnego odpływu wody z działki.

O kondycji ogrodu w czerwcu coraz częściej może decydować nie tylko wiosenny deszcz, lecz także to, ile wilgoci udało się zatrzymać podczas zimy.

Czy Polska może całkowicie stracić śnieżne zimy?

W kraju nadal będą pojawiać się śnieżyce, przymrozki i okresy silnego mrozu. Zmieni się natomiast prawdopodobieństwo ich występowania i czas trwania.

Najsilniej odczują to mieszkańcy miejscowości, w których już teraz średnie temperatury zimowe często oscylują wokół zera. Wystarczy niewielki wzrost temperatury, aby opad, który wcześniej miał postać śniegu, coraz częściej był deszczem.

W górach i chłodniejszych regionach zimy zachowają bardziej tradycyjny charakter, choć także tam długoterminowy trend wskazuje na skracanie się okresu zalegania śniegu.

Ostateczna skala tych zmian zależy od przyszłych emisji gazów cieplarnianych oraz tempa globalnego ocieplenia. Dlatego projekcje klimatyczne przedstawiają kilka możliwych scenariuszy, a nie jedną pewną wersję przyszłości.

Polskie zimy nie skończą się z dnia na dzień. Będą jednak coraz częściej zaskakiwać nie samym nadejściem mrozu, lecz tym, jak szybko potrafi on ustąpić miejsca deszczowi i odwilży. Dla przyrody ta pozornie niewielka różnica może mieć znaczenie przez cały kolejny rok.

Zanim nadejdą pierwsze przymrozki, warto też sprawdzić, jak zabezpieczyć iglaki i rośliny w donicach przed śniegiem i temperaturą do -4°C.