Rozmaryn trzeba wnieść do domu przed pierwszym mrozem, lawenda wąskolistna może zostać na balkonie, a szałwia lekarska przetrwa w gruncie – o ile nie będzie stała w mokrym. Na decyzję masz teraz około dwóch tygodni: według synoptyków IMGW pierwsze dni listopada przyniosą 6–10°C w dzień, a w Tatrach i na Podhalu możliwy jest śnieg.
Wszystkie trzy zioła pochodzą znad Morza Śródziemnego, ale zimę znoszą zupełnie inaczej. Michigan State University Extension podaje, że rozmaryn najlepiej rośnie tam, gdzie temperatura rzadko schodzi wyraźnie poniżej −1°C, a w domu potrzebuje chłodu: 15–18°C w dzień i 4–10°C w nocy. Szałwia lekarska wytrzymuje około −15°C (Plantura), a z popularnych lawend tylko wąskolistna zimuje w polskim gruncie.
Które zioło gdzie zimuje: tabela na listopad
| Zioło | Gdzie zimuje | Temperatura | Podlewanie zimą |
|---|---|---|---|
| Rozmaryn lekarski | w domu, jasno i chłodno | 4–18°C | przy 4°C prawie wcale, przy 15–18°C gdy wierzch podłoża przeschnie |
| Lawenda wąskolistna | grunt albo donica na osłoniętym balkonie | w domu 5–10°C | tylko gdy podłoże wyraźnie wyschnie, w dzień bez mrozu |
| Lawenda francuska | wyłącznie w domu | 5–10°C, jasno | oszczędnie |
| Szałwia lekarska | grunt, pod kompostem i agrowłókniną | do ok. −15°C | nie podlewaj |
| Szałwia 'Tricolor’, 'Purpurascens’ | donica w osłoniętym miejscu lub chłodne pomieszczenie | mniej odporne niż gatunek | oszczędnie |
Zakres 4–18°C dla rozmarynu to rada ogrodnika Macieja Aleksandrowicza dla Muratora; wartości dla lawendy pochodzą z poradnika Murator Dom.
Rozmaryn: 4 kroki przed wniesieniem do domu
- Wnieś go przed pierwszym przymrozkiem. Śledź prognozy w naszej rubryce Pogoda – gdy na noc zapowiadają 0°C, donica powinna już stać w środku.
- Obejrzyj spód liści i pędy. Szkodniki przyniesione z balkonu w ciepłym mieszkaniu rozmnażają się szybciej niż na dworze.
- Znajdź najchłodniejsze jasne miejsce. Klatka schodowa z oknem, nieogrzewana weranda, parapet w pokoju, w którym zakręcasz kaloryfer.
- Podlewaj rzadko, ale nie zapominaj. Według MSU Extension rozmaryn ginie zimą zarówno od przelania, jak i od przesuszenia. Ruch powietrza ogranicza mączniaka prawdziwego, więc wietrz pomieszczenie.
Typowy błąd: parapet nad gorącym kaloryferem. Zwykłe ogrzewanie jest dla rozmarynu za ciepłe – roślina nie dostaje chłodnego spoczynku i słabnie do lutego.
Lawenda w donicy na balkonie: 3 kroki
- Postaw donicę na izolacji: grubym kartonie, desce albo styropianie.
- Przesuń ją w miejsce osłonięte od wiatru, najlepiej pod ścianę.
- Owiń ściany donicy matą słomianą lub grubą agrowłókniną.
Masz ogród? Donicę razem z lawendą możesz wkopać w ziemię i zabezpieczyć jak krzewy w gruncie, np. warstwą liści. Podlewaj tylko w dni z dodatnią temperaturą, najlepiej przed południem, i nigdy w zamarznięte podłoże – krótki niedobór wody lawenda znosi lepiej niż stale mokrą ziemię.
Typowy błąd: „porządkowe” cięcie lawendy w listopadzie. Mocne cięcie zostaw na wiosnę – wtedy krzewinka się zagęszcza.
Szałwia lekarska w gruncie
- Nie przycinaj jej teraz. Świeże rany po cięciu późnym latem i jesienią łatwiej przemarzają.
- Rozłóż wokół podstawy 10 cm dobrze rozłożonego kompostu.
- Przed pierwszym mrozem przykryj ją agrowłókniną, a w łagodne, suche dni odkrywaj, żeby nie łapała chorób.
- Szałwię w donicy owiń folią bąbelkową lub podwójną warstwą juty i ustaw z dala od rynny.
Jak sadzić i karmić zioła na działce, opisaliśmy w tekście Zioła i przyprawy na działce. Jeśli w tym samym chłodnym pomieszczeniu trzymasz kwiaty z balkonu, zajrzyj też do planu zimowania pelargonii.
Sprawdź donicę, zanim zrobi to mróz
Większość ziół nie przegrywa zimy z mrozem, tylko z wodą, która stoi w donicy. Zanim wniesiesz rozmaryn albo owiniesz lawendę, odwróć donicę i obejrzyj dno. Otwór odpływowy powinien mieć co najmniej 1 cm średnicy, a na dnie powinno leżeć kilka centymetrów drenażu. Ziemia kończy się mniej więcej 5 cm poniżej krawędzi – wtedy woda nie przelewa się bokiem i nie zamarza na brzegu.
Nie nawoź ziół w listopadzie ani przez zimę. W poradach dla Muratora termin dokarmiania rozmarynu to marzec–lipiec, nawozem organicznym co dwa tygodnie. Każda dawka azotu teraz to miękkie pędy, które pierwsze złapie mączniak albo mróz.
Kalendarz zimowania: 195 dni do wystawienia na balkon
Od 1 listopada 2026 do 15 maja 2027 – daty, po której zioła wracają na zewnątrz – mija dokładnie 195 dni. Tyle trzeba wytrzymać bez nawożenia i z oszczędnym podlewaniem.
- 1–15 listopada: rozmaryn i lawenda francuska do domu, donice z lawendą wąskolistną na izolację, szałwia pod kompost.
- grudzień–luty: raz w tygodniu sprawdź wilgotność podłoża i spód liści, wietrz pomieszczenie.
- marzec–kwiecień: mocne cięcie lawendy, ruszające zioła przestaw w najjaśniejsze miejsce.
- po 15 maja: donice na balkon, najpierw na kilka godzin dziennie.
Pozostałe prace na najbliższe tygodnie znajdziesz w rubryce Z kalendarza ogrodnika.
Checklista na najbliższy weekend
- rozmaryn stoi w jasnym miejscu, w 4–18°C, z dala od kaloryfera,
- donice z lawendą stoją na styropianie lub desce i są owinięte,
- szałwia ma 10 cm kompostu, agrowłóknina leży w zasięgu ręki,
- nikt nie przyciął lawendy „na zimę”.
Fot. Rozmaryn lekarski. Fausta Samaritani / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org.
Rozmowa pod artykułem