16 października obchodzony będzie Światowy Dzień Żywności 2026. W lovenatura.pl, serwisie informacyjnym poświęconym naturze i codziennym wyborom, przyglądamy się temu wydarzeniu od praktycznej strony. Bo kiedy jesienią w kuchni zostaje pół dyni, kilka miękkich jabłek albo porcja wczorajszego obiadu, nie potrzeba wielkiej rewolucji, żeby ograniczyć marnowanie jedzenia. Czasem wystarczy wiedzieć, co przechować, co zamrozić i z czego przygotować kolejny posiłek.
Skala problemu jest znacznie większa, niż mogłoby się wydawać. Według danych opublikowanych w marcu 2026 roku przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, w Polsce marnuje się rocznie ponad 4,5 miliona ton żywności. Przeciętne gospodarstwo domowe wyrzuca nawet 165 kilogramów jedzenia, co może oznaczać stratę około 2–3 tysięcy złotych rocznie.
Co szczególnie istotne, około 60% strat żywności w Polsce powstaje właśnie w gospodarstwach domowych. Nie chodzi więc wyłącznie o nadprodukcję w fabrykach czy niesprzedane produkty w sklepach. Duża część problemu zaczyna się w naszych lodówkach, szafkach i spiżarniach.
Światowy Dzień Żywności 2026 – jakie jest tegoroczne hasło?
Światowy Dzień Żywności przypada corocznie 16 października. Tegoroczna kampania Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) odbywa się pod hasłem:
„Innovate today. Nourish tomorrow.”FAO, Światowy Dzień Żywności 2026
Hasło, które można oddać po polsku jako „Innowacje dziś, żywność jutra”, podkreśla znaczenie nowoczesnych rozwiązań, tradycyjnej wiedzy i odpowiedzialnego gospodarowania zasobami. Jak wyjaśnia FAO na oficjalnej stronie wydarzenia, celem jest zapewnienie ludziom dostępu do bezpiecznej, różnorodnej i wartościowej żywności bez nadmiernego obciążania środowiska.
Innowacja nie zawsze musi oznaczać nową technologię. W domowej kuchni może nią być również zmiana sposobu planowania posiłków albo lepsze wykorzystanie produktów, które dotychczas były wyrzucane.
Najmniej marnuje się nie w kuchni, w której gotuje się najmniej, ale w tej, w której wiadomo, co zrobić z tym, co zostało.
Jak nie marnować jedzenia jesienią? 7 sposobów, które warto wypróbować
Październik to czas dyni, buraków, marchwi, kapusty, ziemniaków, jabłek i gruszek. Wiele z tych produktów można przechowywać przez dłuższy czas, ale pod jednym warunkiem: trzeba zapewnić im odpowiednie miejsce. Inne najlepiej wykorzystać od razu, zanim stracą świeżość.
1. Nie chowaj całej dyni do lodówki
Cała, nieuszkodzona dynia najlepiej czuje się w chłodnym, suchym i przewiewnym miejscu. Zamiast zajmować nią pół lodówki, warto znaleźć dla niej miejsce w chłodnej spiżarni lub pomieszczeniu gospodarczym.
Specjaliści ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie wskazują, że dynie najlepiej przechowywać w temperaturze około 5–10°C.
Inaczej należy postąpić po przekrojeniu owocu. Odsłonięty miąższ trzeba przełożyć do lodówki i szybko wykorzystać lub zamrozić po odpowiednim przygotowaniu.
Co zrobić z dynią, której nie zużyliśmy do zupy?
- Upiec w kawałkach z odrobiną oliwy, czosnkiem i tymiankiem. Pasuje do kaszy, ryżu oraz sałatek.
- Przygotować purée z upieczonego miąższu. Można wykorzystać je do placuszków, naleśników, sosów i wypieków.
- Zamrozić w porcjach – najlepiej po upieczeniu lub ugotowaniu, w szczelnych pojemnikach z datą przygotowania.
W ten sposób jedna większa dynia staje się składnikiem kilku różnych potraw. Nie trzeba przez trzy kolejne dni jeść tej samej zupy.
2. Miękka marchewka nie zawsze nadaje się do wyrzucenia
Marchew, pietruszka czy seler korzeniowy pozostawione bez odpowiedniego zabezpieczenia stopniowo tracą wodę. Stają się mniej jędrne, czasem zaczynają się marszczyć. Sama utrata jędrności nie oznacza jednak automatycznie, że warzywo jest zepsute.
Jeżeli marchew jest jedynie lekko zwiędnięta, a przy tym nie ma pleśni, śliskiej powierzchni ani nieprzyjemnego zapachu, można wykorzystać ją do potraw wymagających obróbki cieplnej.
Świetnie nadaje się do zupy krem, duszonych warzyw, sosu pomidorowego z dodatkiem warzyw lub domowych placków.
W przypadku większych zapasów warto zadbać o właściwe warunki przechowywania. Państwowa Inspekcja Sanitarna zaleca przechowywanie zdrowych warzyw korzeniowych w chłodzie, najlepiej w temperaturze około 1–4°C. W odpowiednich warunkach piwnicznych można umieścić je w skrzyniach i przesypać lekko wilgotnym piaskiem, aby ograniczyć wysychanie.
Warzywo, które straciło chrupkość, może wciąż być dobrym składnikiem obiadu. Warzywa z oznakami gnicia lub pleśni nie należy jednak ratować za wszelką cenę.
3. Z jabłek, które tracą jędrność, przygotuj coś jeszcze tego samego dnia
Jesienią łatwo kupić kilka kilogramów jabłek naraz. Problem pojawia się wtedy, gdy owoce leżą zbyt długo w ciepłej kuchni. Miękną, marszczą się, a uszkodzone egzemplarze zaczynają się psuć.
Nie każde miękkie jabłko trzeba wyrzucać. Jeśli nie ma oznak zepsucia, można je obrać, usunąć gniazdo nasienne, pokroić i wykorzystać do prostego deseru.
Jednym z najłatwiejszych rozwiązań są jabłka duszone z cynamonem. Wystarczy umieścić pokrojone owoce w garnku, dodać niewielką ilość wody i podgrzewać, aż zmiękną. Powstały mus pasuje do owsianki, jogurtu naturalnego albo naleśników.
Podobnie można wykorzystać dojrzałe gruszki, o ile nadal są bezpieczne do jedzenia.
Warto również regularnie przeglądać zapasy. Jabłka przeznaczone do dłuższego przechowywania powinny leżeć w chłodnym, ciemnym i przewiewnym miejscu. Uszkodzone owoce należy oddzielać od zdrowych.
4. Nie wyrzucaj czerstwego chleba tylko dlatego, że nie jest miękki
Pieczywo jest jednym z produktów szczególnie często wyrzucanych w polskich domach. Tymczasem chleb, który jedynie wysechł i nie ma śladów pleśni, można jeszcze wykorzystać.
Najprostsze pomysły to:
- Grzanki do zupy – pokrój pieczywo w kostkę, skrop niewielką ilością oliwy i podpiecz.
- Domowa bułka tarta – dokładnie wysusz niespleśniałe pieczywo i zmiel je na drobne okruchy.
- Zapiekane kromki – dodaj pomidory, ser, zioła lub inne składniki, które trzeba szybko wykorzystać.
Nie warto natomiast odkrawać samego spleśniałego fragmentu chleba i zjadać reszty. Widoczna pleśń może nie obejmować całego obszaru jej rozwoju, dlatego takie pieczywo należy wyrzucić.
Dobrym sposobem na ograniczenie strat jest również mrożenie świeżego chleba w mniejszych porcjach. Dzięki temu można wyjmować tylko tyle kromek, ile rzeczywiście potrzeba.
5. Resztki obiadu schowaj do lodówki, zanim staną się problemem
Zostało trochę ugotowanej kaszy, pieczone warzywa i porcja zupy? To całkiem dobry początek kolejnego posiłku. Warunek jest jeden: potrawy muszą być właściwie przechowywane.
Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ugotowane potrawy nie powinny pozostawać w temperaturze pokojowej dłużej niż dwie godziny. Łatwo psującą się żywność należy szybko schłodzić, a następnie przechowywać w lodówce w temperaturze poniżej 5°C.
Duży garnek zupy najlepiej rozdzielić na mniejsze pojemniki, aby zawartość szybciej ostygła. Resztki domowych posiłków najlepiej spożyć w ciągu 2–3 dni, zależnie od rodzaju potrawy i warunków przechowywania. Jeżeli nie planujemy ich wykorzystać w tym czasie, rozsądniej zamrozić porcję możliwie szybko.
Przykładowo z pozostałych pieczonych buraków można zrobić pastę z dodatkiem fasoli, z ugotowanej kaszy – kotleciki warzywne, a z pieczonej dyni – sos do makaronu.
Nie chodzi o wymyślanie skomplikowanych przepisów. Często wystarcza jeden dodatkowy składnik i inne przyprawy.
6. Naucz się odróżniać „najlepiej spożyć przed” od „należy spożyć do”
Te dwa oznaczenia bywają traktowane tak samo, chociaż znaczą coś zupełnie innego. Ich nieprawidłowa interpretacja prowadzi nie tylko do marnowania jedzenia, ale może również zwiększać ryzyko zatrucia pokarmowego.
- „Najlepiej spożyć przed” odnosi się przede wszystkim do jakości produktu. Po wskazanej dacie żywność nadal może nadawać się do spożycia, jeśli była prawidłowo przechowywana i nie wykazuje oznak zepsucia.
- „Należy spożyć do” dotyczy bezpieczeństwa. Produktu nie należy jeść po upływie terminu, nawet jeżeli jego wygląd i zapach nie budzą zastrzeżeń.
Różnicę wyjaśnia również EFSA w materiałach dotyczących oznaczania dat ważności żywności.
Suchy makaron czy kasza z nienaruszonego opakowania mogą po upływie daty minimalnej trwałości nadal być zdatne do spożycia. Inaczej jest ze świeżym mięsem, rybami i innymi łatwo psującymi się produktami oznaczonymi terminem „należy spożyć do”.
Ważne: po otwarciu opakowania trzeba stosować się do instrukcji producenta dotyczących dalszego przechowywania. Data podana na zamkniętym produkcie nie oznacza, że po jego otwarciu zachowa on taką samą trwałość.
7. Zrób w lodówce miejsce na produkty do szybkiego wykorzystania
W wielu domach jedzenie marnuje się nie dlatego, że kupiono go wyjątkowo dużo, lecz dlatego, że pewne produkty po prostu znikają z pola widzenia.
Otwarty jogurt stoi za wysokim garnkiem, napoczęta kapusta leży pod innymi warzywami, a pojemnik z kaszą zostaje przesunięty na tył półki.
Można temu zaradzić bez kupowania specjalnych organizerów. Wystarczy wyznaczyć jedno dobrze widoczne miejsce w lodówce na produkty, które trzeba zużyć w pierwszej kolejności. Oczywiście każdy z nich nadal musi znajdować się w odpowiednich warunkach temperaturowych.
Przed przygotowaniem kolacji zajrzyj właśnie tam, zamiast automatycznie otwierać nowy produkt.
Najtańszy składnik obiadu to często ten, który już mamy w domu i o którym zdążyliśmy zapomnieć.
Dlaczego w Polsce wyrzucamy tyle jedzenia?
Badania prowadzone przez Instytut Ochrony Środowiska – PIB pokazują, że utrata świeżości jest jednym z najczęściej wskazywanych powodów marnowania żywności. W danych opublikowanych w 2026 roku wskazało ją około 91% badanych gospodarstw domowych.
Inne częste przyczyny to przygotowywanie zbyt dużej ilości jedzenia oraz psucie się przechowywanych produktów.
„Wyrzucanie jedzenia to jeden z najbardziej niedostrzeganych kosztów życia”.dr inż. Sylwia Łaba, ekspertka Instytutu Ochrony Środowiska – PIB, SMART-FOOD
Ten koszt nie zawsze jest zauważalny podczas zakupów. Kilka niezjedzonych kromek chleba, zepsute warzywa czy wyrzucona porcja obiadu wydają się drobiazgami. Dopiero w skali miesiąca i całego roku zaczynają tworzyć odczuwalną stratę.
Co zrobić już dziś? Prosty plan na 15 minut
Światowy Dzień Żywności nie musi oznaczać całkowitej zmiany sposobu odżywiania. Można zacząć od jednego krótkiego przeglądu kuchni, najlepiej jeszcze przed kolejnymi zakupami.
- Sprawdź lodówkę. Zobacz, które produkty są otwarte, jakie mają terminy przydatności i co wymaga szybkiego wykorzystania.
- Przejrzyj warzywa i owoce. Oddziel produkty z oznakami zepsucia, a te tracące świeżość, ale nadal zdatne do jedzenia, zaplanuj do najbliższych posiłków.
- Oceń ilość pieczywa. Jeśli wiesz, że nie zjesz całego bochenka, część zamroź.
- Zaplanuj jeden obiad z zapasów. Może to być zupa z pieczonych warzyw, makaron z dyniowym sosem albo kasza z duszoną kapustą.
- Dopiero potem zrób listę zakupów. Kup tylko brakujące składniki, zamiast rozpoczynać gotowanie od kolejnej pełnej torby produktów.
Nie warto jednak popadać w przesadę i próbować wykorzystać absolutnie wszystko. Produkty spleśniałe, zgniłe, o podejrzanym wyglądzie lub przechowywane w niewłaściwych warunkach należy wyrzucić. Ograniczanie marnowania żywności nigdy nie powinno odbywać się kosztem bezpieczeństwa.
Światowy Dzień Żywności to tylko jeden dzień. Dobre nawyki zostają na dłużej
16 października świat będzie mówił o przyszłości żywności, innowacjach i odpowiedzialności za zasoby. To ważne tematy, ale ich znaczenie można dostrzec również przy zwyczajnym, domowym obiedzie.
Jesienią szczególnie łatwo przekonać się, ile możliwości daje jedna dynia, kilka buraków czy skrzynka jabłek. Część produktów można zjeść na świeżo, część przerobić, a resztę odpowiednio przechować na później.
Nie trzeba od razu prowadzić kuchni idealnie zero waste. Wystarczy kupować trochę uważniej, lepiej przechowywać żywność i częściej wykorzystywać to, co już jest pod ręką.
Bo ograniczanie marnowania jedzenia zaczyna się nie przy koszu na śmieci, lecz znacznie wcześniej – wtedy, gdy decydujemy, ile kupić, co ugotować i jak zadbać o produkty, które przynieśliśmy do domu.
A skoro mowa o wartości żywności, warto też przeczytać, dlaczego grzyb znaleziony przez polskiego leśnika w Himalajach kosztuje nawet 400 tys. zł za kilogram.
Rozmowa pod artykułem