Zero waste

Skórki mandarynek do kompostownika? Sprawdź, kiedy mogą zaszkodzić dżdżownicom

Czy skórki mandarynek i pomarańczy można wrzucać do kompostownika? Sprawdź, kiedy są bezpieczne i dlaczego dżdżownicom mogą szkodzić.

Skórki mandarynek do kompostownika? Sprawdź, kiedy mogą zaszkodzić dżdżownicom
Skórki mandarynek do kompostownika? Sprawdź, kiedy mogą zaszkodzić dżdżownicom
W tym artykule
  1. Dlaczego skórki cytrusów budzą tyle kontrowersji?
  2. Kompostownik ogrodowy, pryzma i pojemnik z dżdżownicami to nie to samo
  3. Zamknięty kompostownik ogrodowy
  4. Otwarta pryzma kompostowa
  5. Wermikompostownik z dżdżownicami
  6. Czy skórki pomarańczy naprawdę mogą zabić dżdżownice?
  7. Jak kompostować skórki mandarynek i pomarańczy, żeby nie narobić problemów?
  8. Co ze skórkami cytrusów zabezpieczonymi przed transportem?
  9. Listopad i grudzień to szczególny czas dla kompostownika
  10. Po czym poznać, że cytrusów w kompostowniku jest za dużo?
  11. Najczęstsze pytania o skórki cytrusów w kompoście
  12. Czy skórki mandarynek można wrzucać bezpośrednio do kompostownika?
  13. Czy skórki pomarańczy zakwaszają cały kompost?
  14. Czy można kompostować skórki cytryn i grejpfrutów?
  15. Czy pleśń na skórkach oznacza, że kompost jest zepsuty?
  16. Czy można kompostować całe mandarynki?
  17. Wyrzucać skórki czy zostawić je na kompost?

Jesienią, gdy w kuchni przybywa skórek po mandarynkach i pomarańczach, pojawia się pytanie, które dla czytelników serwisu informacyjnego lovenatura.pl ma bardzo praktyczny wymiar: czy można je bez obaw wrzucać do kompostownika? Jedni przekonują, że cytrusy zakwaszają kompost i zabijają dżdżownice. Inni dodają je regularnie i nie zauważają żadnych problemów. Obie obserwacje mogą być prawdziwe, bo wiele zależy od rodzaju kompostownika, ilości skórek i warunków, w jakich rozkładają się odpady.

Skórki mandarynek i pomarańczy można kompostować, ale nie w każdych warunkach. W zwykłym kompostowniku ogrodowym niewielka porcja zazwyczaj nie stanowi problemu. Znacznie ostrożniej trzeba postępować z wermikompostownikiem, w którym za rozkład resztek odpowiadają dżdżownice kompostowe.

Dlaczego skórki cytrusów budzą tyle kontrowersji?

Po obraniu mandarynki na palcach pozostaje charakterystyczny zapach. Odpowiadają za niego olejki eteryczne obecne w skórce, w tym limonen. To naturalne związki, które nadają cytrusom intensywny aromat, ale w dużym stężeniu mogą również oddziaływać na mikroorganizmy uczestniczące w rozkładzie materii organicznej.

Skórki zawierają też kwasy organiczne i mają dość zwartą strukturę. Grubsza skórka pomarańczy potrafi zachować swój kształt znacznie dłużej niż miękkie resztki jabłka czy sałaty. Nie oznacza to jednak, że nie ulega biodegradacji.

Na stronie Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego zwrócono uwagę na znaczenie ilości dodawanych cytrusów.

„Powinniśmy jednak uważać z kompostowaniem nadmiernej ilości skórek cytrusów”.Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego

Autorzy uczelnianego poradnika wskazują, że nadmiar skórek może spowalniać rozwój mikroorganizmów potrzebnych do kompostowania. To ważna różnica: problemem nie jest samo pojawienie się mandarynki w kompoście, lecz sytuacja, w której takie odpady zaczynają dominować.

Zapach cytrusów nie świadczy o tym, że skórki są trujące dla całego kompostownika. Nie jest też dowodem, że można dodawać je bez ograniczeń.

Kompostownik ogrodowy, pryzma i pojemnik z dżdżownicami to nie to samo

Skórki mandarynek do kompostownika? Sprawdź, kiedy mogą zaszkodzić dżdżownicom

Najwięcej nieporozumień bierze się z przenoszenia zasad dotyczących hodowli dżdżownic na zwykły kompostownik. Tymczasem te systemy działają inaczej.

Zamknięty kompostownik ogrodowy

W plastikowym lub drewnianym kompostowniku, do którego trafiają liście, rozdrobnione gałęzie, skoszona trawa i resztki warzyw, główną pracę wykonują mikroorganizmy. Dżdżownice mogą pomagać w rozkładzie, ale cały proces nie jest od nich uzależniony.

Skórki po kilku mandarynkach można rozdrobnić i wymieszać z pozostałym materiałem. Nie powinny tworzyć zwartej warstwy na powierzchni. Jeżeli kompostownik jest niewielki i trafiają do niego niemal wyłącznie odpady cytrusowe, ryzyko nieprawidłowego rozkładu rośnie.

Otwarta pryzma kompostowa

Na pryzmie ogrodowej łatwiej rozprowadzić niewielką porcję skórek pomiędzy liśćmi, słomą i innymi resztkami. Materiał ma więcej przestrzeni, a dostęp powietrza ułatwia pracę organizmom rozkładającym odpady.

Nie warto jednak zostawiać skórek na samym wierzchu. Lepiej umieścić je wewnątrz pryzmy i przykryć materiałem już częściowo rozłożonym. Ograniczy to dostęp owadów i zwierząt zainteresowanych resztkami jedzenia.

Wermikompostownik z dżdżownicami

Tutaj sytuacja wygląda inaczej. Dżdżownice kompostowe, między innymi Eisenia fetida, potrzebują wilgotnego, dobrze napowietrzonego środowiska o odpowiednim odczynie. Nadmiar kwaśnych odpadów może pogorszyć warunki ich życia.

W poradniku Oregon State University Extension Service skórki cytrusowe wymieniono wśród produktów, których nie zaleca się podawać dżdżownicom ze względu na ryzyko nadmiernego zakwaszenia i niekorzystnego oddziaływania na zwierzęta.

Z kolei Royal Horticultural Society (RHS) dopuszcza ograniczone ilości skórek, zalecając ich wcześniejsze ugotowanie. W praktyce dla początkujących najprostszym rozwiązaniem pozostaje unikanie świeżych skórek cytrusowych w pojemniku z dżdżownicami.

Czy skórki pomarańczy naprawdę mogą zabić dżdżownice?

Nie ma podstaw, by twierdzić, że pojedyncza skórka mandarynki automatycznie zabije wszystkie dżdżownice. Równie błędne byłoby jednak uznanie, że cytrusy są dla nich całkowicie obojętne.

Duża ilość świeżych skórek w małym pojemniku może prowadzić do miejscowego zakwaszenia podłoża. Przy nadmiernym dokarmianiu pojawiają się dodatkowe problemy: nagromadzenie nierozłożonych odpadów, zbyt wysoka wilgotność i niedobór tlenu.

Co ciekawe, naukowcy badali możliwość otrzymywania wermikompostu nawet z mieszanek zawierających znaczną ilość skórek pomarańczy. W pracy opublikowanej w czasopiśmie „Sustainability” w 2020 roku zespół Lorena De Medina-Salas wykazał, że odpowiednio przygotowane odpady pomarańczowe można skutecznie przetwarzać z udziałem dżdżownic Eisenia fetida.

Jest jednak istotny szczegół. Przed wpuszczeniem dżdżownic materiał poddano wstępnemu kompostowaniu, aby stworzyć im odpowiednie warunki. Nie było to doświadczenie polegające na wsypaniu dużej ilości świeżych skórek do domowej hodowli.

Najważniejsza różnica: możliwość przetworzenia odpowiednio przygotowanych skórek przez dżdżownice nie oznacza, że świeże skórki są dla nich dobrym codziennym pokarmem.

Dlatego nie warto eksperymentować z dużymi porcjami cytrusów, zwłaszcza w nowym wermikompostowniku, w którym populacja dżdżownic dopiero się rozwija.

Jak kompostować skórki mandarynek i pomarańczy, żeby nie narobić problemów?

Skórki mandarynek do kompostownika? Sprawdź, kiedy mogą zaszkodzić dżdżownicom

Jeśli korzystasz ze zwykłego kompostownika ogrodowego, wystarczy kilka prostych czynności. Nie potrzebujesz specjalnego preparatu przyspieszającego rozkład ani dodatków neutralizujących kwasy po każdej mandarynce.

  1. Umyj owoce przed obraniem. Usuń zanieczyszczenia z powierzchni skórek. Jeśli są na nich naklejki, koniecznie je zdejmij.
  2. Pokrój skórki na niewielkie kawałki. Im większa powierzchnia dostępna dla mikroorganizmów, tym łatwiej będą się rozkładać.
  3. Wymieszaj je z innymi odpadami. Nie wsypuj naraz całej torby skórek. Rozłóż je pomiędzy pozostałym materiałem.
  4. Dodaj suchych liści lub rozdrobnionej tektury. Pomogą zachować odpowiednią strukturę masy kompostowej i ograniczą nadmiar wilgoci.
  5. Przykryj świeże odpady warstwą starszego kompostu. Dzięki temu skórki nie będą pozostawały na powierzchni.
  6. Kontroluj zapach i wilgotność. Kompost powinien być wilgotny, ale nie mokry i zbity.

Specjaliści amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) podkreślają, że skuteczne kompostowanie wymaga odpowiedniego połączenia materiałów bogatych w węgiel i azot, wilgoci oraz tlenu. Te zasady są znacznie ważniejsze niż samo wyeliminowanie jednego rodzaju owocowych resztek.

Jeśli w kompostowniku znajdują się jeszcze skórki pomarańczy sprzed kilku tygodni, nie musi to oznaczać problemu. Zimą rozkład materii organicznej naturalnie zwalnia.

Co ze skórkami cytrusów zabezpieczonymi przed transportem?

W przypadku mandarynek i pomarańczy kupowanych w polskich sklepach pojawia się jeszcze jedna kwestia: sposób zabezpieczenia owoców podczas przechowywania i transportu.

Niektóre cytrusy mogą być poddawane zabiegom pozbiorczym, w tym stosowaniu substancji ograniczających rozwój pleśni. Pozostałości środków ochrony roślin podlegają regulacjom i kontroli, ale sam fakt dopuszczenia owoców do sprzedaży nie oznacza, że wszystkie związki z powierzchni skórki znikają po umyciu.

Dlatego warto zwrócić uwagę na informacje umieszczone na etykiecie. Owoce pochodzące z upraw ekologicznych mogą być dobrym wyborem dla osób regularnie wykorzystujących skórki, choć oznaczenie ekologiczne samo w sobie nie oznacza całkowitego braku jakichkolwiek pozostałości.

Główny Inspektorat Sanitarny zaleca dokładne mycie owoców pod bieżącą wodą, również wtedy, gdy zamierzamy je obierać. Jest to ważne przede wszystkim ze względów higienicznych. Mycie nie daje jednak gwarancji całkowitego usunięcia wszystkich pozostałości substancji chemicznych.

Jeżeli masz dużo skórek z owoców poddanych zabiegom pozbiorczym, nie rób z nich podstawowego składnika kompostu. Szczególnie ostrożnie traktuj takie odpady w małym wermikompostowniku.

Listopad i grudzień to szczególny czas dla kompostownika

Skórki mandarynek do kompostownika? Sprawdź, kiedy mogą zaszkodzić dżdżownicom

W polskich domach sezon na mandarynki nabiera tempa właśnie wtedy, gdy temperatura na zewnątrz zaczyna spadać. To nieprzypadkowe połączenie sprawia, że skórki mogą zalegać w kompostowniku dłużej niż latem.

Deirdre McShane, doradczyni ogrodnicza Royal Horticultural Society, wyjaśnia w poradniku dotyczącym zimowego kompostowania, że niska temperatura spowalnia działalność mikroorganizmów. Zwraca też uwagę, aby zimą ograniczyć przerzucanie pryzmy, ponieważ powoduje ono utratę zgromadzonego ciepła.

W listopadzie warto więc zmienić kilka przyzwyczajeń:

  • Dodawaj mniejsze porcje skórek, zamiast gromadzić je przez tydzień i wyrzucać jednocześnie.
  • Wykorzystuj suche liście zgromadzone podczas jesiennego sprzątania ogrodu.
  • Chroń kompostownik przed nadmiarem deszczu i śniegu, nie blokując przy tym wentylacji.
  • Nie oczekuj, że grube skórki pomarańczy rozłożą się równie szybko jak w ciepłym kompostowniku latem.
  • Jeżeli wermikompostownik stoi na balkonie lub w nieogrzewanej altanie, zadbaj przede wszystkim o ochronę dżdżownic przed mrozem.

To ostatnie zalecenie jest szczególnie istotne. Jesienią przyczyną słabej aktywności dżdżownic może być po prostu chłód, a nie skórka mandarynki dodana kilka dni wcześniej.

Po czym poznać, że cytrusów w kompostowniku jest za dużo?

Nie istnieje jedna uniwersalna liczba skórek, którą można bezpiecznie wrzucić do każdego kompostownika. Dwie mandarynki w dużej pryzmie ogrodowej to zupełnie inna sytuacja niż skórki z kilograma owoców w małym pojemniku pod zlewem.

Zamiast liczyć owoce, zwracaj uwagę na stan całej zawartości. Niepokojące sygnały to:

  • Kwaśny, nieprzyjemny zapach zamiast naturalnej, ziemistej woni rozkładającej się materii.
  • Mokra, zbita masa, w której trudno zauważyć luźniejszą strukturę materiału.
  • Duże nagromadzenie skórek, które nie zmieniają wyglądu przez dłuższy czas.
  • Unikanie określonego fragmentu pojemnika przez dżdżownice, zwłaszcza jeśli właśnie tam dodano świeże odpady.
  • Próby wydostawania się dżdżownic z pojemnika, które mogą świadczyć o nieodpowiednich warunkach, choć nie wskazują jednoznacznie na cytrusy.

Jeżeli zauważysz takie objawy, przerwij dodawanie skórek. W zwykłym kompostowniku sprawdź wilgotność, rozluźnij nadmiernie zbitą masę i w razie potrzeby dodaj suchego materiału.

W wermikompostowniku najlepiej usunąć nadmiar świeżych cytrusów i zapewnić dżdżownicom dostęp do odpowiedniej, wilgotnej ściółki. Nie dosypuj na ślepo wapna ani popiołu. Zmiana odczynu bez sprawdzenia warunków może stworzyć kolejny problem.

Najczęstsze pytania o skórki cytrusów w kompoście

Czy skórki mandarynek można wrzucać bezpośrednio do kompostownika?

Tak, jeżeli jest to zwykły kompostownik ogrodowy. Najlepiej je rozdrobnić, wymieszać z innymi odpadami i nie dodawać w nadmiarze. W pojemniku z dżdżownicami lepiej unikać świeżych skórek.

Czy skórki pomarańczy zakwaszają cały kompost?

Ich duża ilość może wpływać na odczyn i warunki rozkładu, ale kilka skórek nie oznacza automatycznie trwałego zakwaszenia całej pryzmy. W prawidłowo prowadzonym kompostowaniu zachodzą procesy stopniowo zmieniające odczyn mieszaniny.

Czy można kompostować skórki cytryn i grejpfrutów?

Tak, w zwykłym kompostowniku, z podobnymi ograniczeniami jak w przypadku mandarynek i pomarańczy. Grube skórki grejpfruta warto szczególnie dokładnie rozdrobnić. Do wermikompostownika lepiej ich nie dodawać w świeżej postaci.

Czy pleśń na skórkach oznacza, że kompost jest zepsuty?

Niekoniecznie. Grzyby uczestniczą w rozkładzie materii organicznej, więc nalot na pojedynczych resztkach nie jest sam w sobie oznaką niepowodzenia. Jeśli jednak pojawia się jednocześnie silny odór i mokra, zbita masa, trzeba poprawić warunki kompostowania.

Czy można kompostować całe mandarynki?

Można, jeśli owoce są zepsute i nie nadają się już do jedzenia, ale lepiej podzielić je na części. Całe owoce rozkładają się wolniej, a ich duża ilość może zwiększyć wilgotność wsadu. W małym kompostowniku szczególnie łatwo wtedy o nieprzyjemny zapach.

Wyrzucać skórki czy zostawić je na kompost?

Jeżeli masz dobrze prowadzony kompostownik ogrodowy, nie ma potrzeby wyrzucania każdej skórki mandarynki do pojemnika na bioodpady. Rozdrobnione cytrusy, dodawane w niewielkich ilościach i wymieszane z innymi resztkami, mogą stać się częścią gotowego kompostu.

Z wermikompostownikiem lepiej postępować ostrożniej. Świeże skórki cytrusowe nie są najlepszym podstawowym pokarmem dla dżdżownic, zwłaszcza gdy pojemnik jest mały lub dopiero uruchomiony.

Najprościej kierować się tym, co rzeczywiście dzieje się w kompostowniku. Jeśli materiał jest przewiewny, ma odpowiednią wilgotność i stopniowo się rozkłada, niewielki dodatek skórek nie powinien przekreślić całego procesu. Gdy jednak na powierzchni zalegają kolejne porcje cytrusów, lepiej wstrzymać ich dodawanie, zamiast dosypywać następne.

Jeśli kompostujesz odpady na działce ROD, warto też wiedzieć, jak daleko od płotu powinien stać kompostownik i co zrobić, gdy sąsiad łamie zasady.


Rozmowa pod artykułem

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola wymagane są oznaczone *.