Listopad odsłania jabłonie: liście leżą już na trawie, a w koronie zostają zielone kule, których latem nie było widać. To jemioła pospolita – półpasożyt, który pobiera z drzewa wodę i sole mineralne. Teraz, zanim ptaki rozniosą jej białe owoce, jest najlepszy moment, żeby policzyć kępy i zaplanować, co z nimi zrobić.
Leśnicy piszą wprost, że pojedyncze krzewinki nie szkodzą, ale ich nadmiar prowadzi do zamierania drzew, a roznoszą je paszkoty, kwiczoły i jemiołuszki (Lasy Państwowe, „Jemioła w natarciu”). Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze dodaje, że jabłoń to u nich najczęstszy żywiciel, a owoce wiszą na krzakach od listopada do marca (RHS).
Dlaczego właśnie w listopadzie
W bezlistnej koronie widać nawet małe kępy, które w czerwcu chowały się między liśćmi. Owoce dojrzewają późną jesienią i zostają na gałęziach do wiosny, więc każda kula zdjęta teraz to mniej nasion dla ptaków w grudniu i styczniu.
Policz też wiek. RHS podaje, że liście pojawiają się po 2–3 latach, a kwiaty po kolejnych 2–3. Z tego wynika prosty rachunek: kępa z owocami ma zwykle co najmniej 4–6 lat. Jeśli na twojej jabłoni wiszą białe kulki, jemioła siedzi tam od kilku sezonów i zdążyła już rozsiać się na sąsiednie gałęzie.
Czy jedna kula zabije drzewo? Nie. RHS ocenia, że małe skupiska szkodzą niewiele, ale duże kolonie potrafią wyraźnie osłabić żywiciela. Leśnicy dodają, że jemioła nie ma naturalnych wrogów, którzy ograniczaliby jej liczebność – dlatego lepiej działać przy trzech kulach niż przy trzydziestu.
Jak rozpoznać jemiołę i gdzie jej szukać
Kępa jest kulista i może dorosnąć do 150 cm średnicy. Pędy są zielone, rozgałęzione widlasto i nie drewnieją, liście grube, skórzaste, ułożone parami. Na roślinach żeńskich teraz bieleją owoce – lepkie, z kilkoma nasionami w środku. Te dane zebrali leśnicy z Krosna w opracowaniu o jemiole.
W ogrodzie najpierw sprawdź jabłonie, zwłaszcza stare i dobrze nasłonecznione – na takich drzewach jemioła pojawia się najszybciej. Rzuć też okiem na drzewa za płotem: lipy, topole, wierzby, brzozy i klony przy ulicy to typowi żywiciele jemioły pospolitej. Jeśli kęp jest tam dużo, ptaki będą przenosić nasiona także na twoje drzewa, więc kontrolę powtarzaj co zimę.
Jak usunąć jemiołę z jabłoni: 6 kroków
- Zrób spis. Obejdź drzewo i zapisz, ile kęp siedzi na cienkich gałęziach (mniej więcej do grubości kciuka), a ile na konarach szkieletowych i pniu. Od tego zależy metoda.
- Cienka gałąź – wytnij ją razem z kępą. Tnij ok. 30 cm poniżej miejsca, w którym jemioła wrasta w drewno. Tyle zaleca program ochrony roślin Uniwersytetu Kalifornijskiego, bo ssawki sięgają w głąb gałęzi i z nich roślina odrasta (UC IPM). Gałąź skracaj nad pąkiem lub przy rozwidleniu, bez kikuta.
- Gruby konar – nie odcinaj go. Zetnij samą kępę tuż przy korze i powtarzaj to co zimę. Jemioła odbije, ale bez owoców nie rozsieje się dalej. Ten sam poradnik opisuje też owinięcie miejsca kilkoma warstwami czarnej folii na maksymalnie 2 lata – bez światła roślina zamiera. Folii nie zaciskaj, żeby nie wrzynała się w korę.
- Pilnuj limitu. Warszawski standard pielęgnacji drzew mówi: nie usuwaj więcej niż 30% korony naraz (Zarząd Zieleni m.st. Warszawy). Gdy kęp jest dużo, rozłóż pracę na dwie–trzy zimy.
- Przygotuj narzędzia. Sekator i piłka mają być ostre i czyste – tępe miażdżą tkanki, brudne przenoszą choroby. Do tego rękawice: RHS ostrzega, że jemioła zawiera związki toksyczne.
- Wybierz dzień. Kępy zdejmuj od razu, gdy je zobaczysz. Wycinanie gałęzi przenieś na okres od stycznia do marca, w dni bez silnego mrozu i nie tuż przed zapowiadanym przymrozkiem – tak zaleca Podlaski ODR. Zrobisz to przy okazji zimowego cięcia drzew owocowych.
Co zrobić z jemiołą – ściąga
| Gdzie siedzi jemioła | Co zrobić | Kiedy |
|---|---|---|
| Cienka gałąź boczna | Wyciąć gałąź ok. 30 cm poniżej kępy | Kępę teraz, gałąź I–III w dzień bez mrozu |
| Konar szkieletowy lub pień | Ściąć kępę przy korze; ewentualnie czarna folia | Co roku zimą |
| Kilkanaście kęp, drzewo słabnie | Plan na 2–3 sezony, przy dużych konarach arborysta | Zacznij w tym sezonie |
Typowe błędy
Szarpanie kępy gołymi rękami. Lasy Państwowe zwracają uwagę, że odrywanie jemioły jest nieskuteczne, bo jej „korzenie” wnikają głęboko w drewno. Zostaje zielony kikut, który za rok wypuści nowe pędy.
Wielkie cięcie naraz. Jabłoń pozbawiona połowy korony reaguje masą wilków, a rany po grubych konarach goją się latami. Lepiej trzy spokojne zimy niż jedna rzeź.
Cięcie przy mrozie. W tym tygodniu IMGW zapowiada poranki z przymrozkami, więc piłę zostaw na styczeń. Teraz wystarczy sekator i kępy na cienkich gałązkach.
Gałązki z owocami pod drzewem. Wynieś je od razu. Kwiczoły i jemiołuszki przylatują zimą do ogrodów – także do karmników, o których pisałam w tekście o dokarmianiu ptaków – i chętnie dziobią białe kulki.
A jeśli chcesz zostawić gałązkę na święta?
Ścięta kępa z owocami to gotowa dekoracja. Trzymaj ją jednak poza zasięgiem dzieci i zwierząt, a z cudzych drzew – w parku, przy drodze, u sąsiada – nie zbieraj bez zgody właściciela lub zarządcy. Pozostałe listopadowe prace znajdziesz w dziale Z kalendarza ogrodnika.
Fot. Jemioła na jabłoni. George Chernilevsky / Wikimedia Commons, domena publiczna, commons.wikimedia.org.
Rozmowa pod artykułem